Dolmuş şoförleri zevklerini konuşturuyor

Her biri yöresel ürünlerle, kişisel aksesuarlarla süslenmiş onlarca dolmuş… Kimi bölgesel, kimi fanatik şoförlerin hayat tarzlarını, kültürlerini yansıttığı dolmuşlardaki eşyaların her biri bin bir anlam yüklü… Vites koltuğuna geçirilmiş rengârenk lastik tokalar, şoför koltuğuna giydirilmiş formalar, ışıklar, torpido gözünün üzerine yerleştirilmiş oyuncak arabalar, dikiz aynasından aşağıya sarkan tespihler, ön camda yer alan modifiye türü aksesuarlar ile her bir dolmuş sahibinin nasıl biri olduğunu ve ruhunu yansıtıyor.

Ayfer Mallı

Ankara’da AŞTİ, Gölbaşı, Sincan, Eryaman’a her gün onlarca dolmuş gidip geliyor. Her biri iç süslemeleriyle yolcularına kendi yörelerini, hobilerini, beğenilerini aksesuarlar aracılığıyla anlatıyor. Dolmuşun camlarına takılan perdeler, ön kısma döşenmiş danteller, arka cama asılan yastıklarla yolculara evdeymiş hissi veriliyor. Bu araçların görüntüsü, sahibinin nasıl biri olduğunu ve ruhunu ele veriyor.

Şoförün dolmuş güneşliklerine yazdığı yazıdan, el örgüsüyle örülmüş karpuz dilimlerine, tavan ışığı olarak kullandığı mor lambadan aracın ön dikiz aynasının altından sarkan çocuk ayakkabısına kadar her süslemede bir anlam ve ihtiyaç gizli.

Şoför koltuğuna giydirilmiş Trabzonspor forması, camlara takılmış taraftar bayrakları yolcuları hazırlanmış maça gidiyor havasına sokuyor. Dolmuşların vazgeçilmez aksesuarlarından biri de,  sağa ya da sola fark etmez hep kafa sallayan, dolmuş dursa bile misyonundan hiç vazgeçmeyen  “dolmuş köpeği”dir.  Şoför koltuğunun üst tavan kısmına monte edilen çakma araba amblemleri ise dolmuşta Amerikan havası estirir. Bu amblemler, dolmuş sahibinin arabalara özel bir merakı olduğunu ve dolmuşunda amblem koleksiyonu sahip olduğunu anlatır. Dolmuş koltuğun yan camında asılı olan ve peçeteler de sıcak günlerin kurtarıcısı. Dolmuş şoförünün terlediği anlarda elini rahatça uzatıp alması nedeniyle yeri diğer aksesuarlar gibi değişken değil. Dolmuş şoförünün kasetçalarından yükselen müzik de dolmuşun sesli süsüdür. Kimi yolcularına Müslüm Baba’dan bir parça dinletirken kimi yöresel oyun kültürünü samimiyetle yolcularıyla paylaşıyor.

Küçük, orta, büyük hiç fark etmez dolmuşun olmazsa olmazı nazar boncukları her yerde karşınıza çıkıyor. Koltuk başuçlarında, dikiz aynasından aşağıya sarkıtılmış ya da araba camlarına yapıştırılan nazar boncuklarında “Aman ha! Nazar değmesin”  anlamı yüklü.

Babam sağ olsun!  Vefasız yıllar!

İçine bindiğinizde dolmuş aksesuarları, süslemeleri sizinle konuşur adeta. Dikiz aynasına yapıştırılan aile fotoğrafları, camlara yazılan isimler ya da memleketler ‘Arda’ ‘Samsunlu’ gibi şoförün ailesi, memleketi hakkında bilgi verir.  Dolmuş camlarına, aynalarına yazılan yazılar çok çeşitli ve farklı anlam yüklüdür. “Maşallah”, “Babam sağ olsun”, “Vefasız yıllar” gibi yazılar dolmuş şoförlerinin hasretlerini, özlemlerini, inanışlarını kelimelerle ifade tarzıdır.  “Aramasın gözler, o şimdi asker” yazısını okuyan yolcular dolmuş şoförünün askere giden bir kardeşi, ağabeyi, oğlu olduğunu düşünür.

 Spor kulübü flamaları şoförün hangi takımlı olduğunu anlamanın en iyi göstergesidir. Vites kolu başına takılan kurukafa ise en çok çocuk yolcuların dikkatini çeker. Koltuk altında bulunan sopa, levye gibi aletler ise şoförün her an kavgaya hazırlıklı olduğunu gösterir. Ön konsola monte edilmiş pusula, barometre ve eğim göstergesi de dolmuş şoförlerinin coğrafyaya olan ilgisini anlatır.

Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi hocası Prof. Dr. Nazife Güngör, dolmuşları modern kentlerde doğan toplu araçlar sistemi olarak anlatarak dolmuş olgunsunu sadece Türkiye’ye özgü, Türk toplumunda kent ortamında kullanılan bir araç olarak tanımladı. Kentin ara sokaklarına büyük otobüslerin girmemesi ve taksinin de çok pahalı olması sonucunda arada bir araç olarak dolmuşların çıktığını belirten Güngör, “Dolmuşlar ve dolmuşçular özünde kentin varoşlarına hizmet verdikleri ve kendileri de bu kesimden oldukları için dolmuşlarda kendi kültürleriyle örtüşen değerlere yer veriyorlar” diye konuştu.  Dolmuşçuların yolcuyu taşımanın yanı sıra yolcunun da kim olduğunu bildiklerini ve bu tanıklığın renkten, dinlenilen müziğe, süslemeye kadar etki ettiğini söyleyen Güngör, “Böylece şoför, yolcu ve zevkler arasında bir kombinasyon oluşuyor. Şoför yolculuğu anlamlı hale getiriyor, yolcular da o atmosferde kendilerini buluyor” dedi.

“İnsanların yaşam tarzının yansıması”

Yakası paçası açık, elleri dolmuşun camından aşağıya sarkan, kasetçalarından yükselen Orhan Gencabay şarkısı, yumurta topuklu ayakkabısı ve kabadayılığıyla bir zamanların dolmuş şoförlerinin resmini çizen Güngör, “ Dolmuşlar hep çevre semtlerde yer aldığı için arabesk kültürü şimdi de yaşıyor ve yansıtılıyor. Dolmuş içi süslemeleri, insanların yaşam tarzının birer yansımasıdır” şeklinde konuştu.

“Kazanç ve kültürel dışa vurum alanı”

Dolmuşların herkesi kolayca içine alan kültürel bir alan olarak nitelendiren Güngör, bu süslemelerin kimi zaman bilerek tercih edildiğini bazen de dolmuş şoförlerinin kendi kültürlerinin yansımalarını olduğunu ifade etti. Kimi zaman da dolmuşçunun kendisiyle bir örtüşme olduğunu ifade eden Güngör, “Dolmuşun içi dolmuş şoförünün tavır, davranış ve sanatıyla kendi dünyası oluvermiştir. Kendini ifade eden müzik, renkler, süsler ile dolmuş içleri hem kazanç hem de kültürel dışa vurum alanlarıdır” dedi.

Kısa da olsa renkli bir yolculuk fırsat

Sincan- Ulus hattında dolmuş şoförlüğü yapan 45 yaşındaki Reis Gezer dolmuş süsleme merakını şöyle anlatıyor:

“15 yıldır dolmuş şoförlüğü yapıyorum. Güne erken başlayıp, akşam geç saatlere kadar direksiyon başında vakit geçiriyorum. Tüm günüm yolda ve en önemlisi dolmuş içerisinde geçiyor. Durum böyle olunca da ortamı canlandırmak, yaşanabilir hale getirmek ve renklendirmek gerekiyor. Kendimi dolmuş içinde ifade ediyorum”.

Dolmuşun yaşam alanı olduğuna vurgu yapan Gezer,“Dolmuşu süsüleme ihtiyacı hissediyorum. Çünkü böylece müşterilerime kısa da olsa eğlenceli, rahat seyir imkânı sağlıyorum. Bu sayede hem ben huzurlu oluyorum hem de yolcular yoğun trafik atmosferinin etkisinden biraz da olsa kurtuluyorlar” diye konuştu. Çorumlu olduğuna dikkat çeken Gezer, “Kimi zaman dolmuşumda kendi yöreme ait süslemeler de kullanıyorum. Bu sayede yöresel ürünlerimizin tanıtımına da faydam oluyor” dedi.

“Dolmuş benim ikinci evim”

Dolmuş iç süslemesinde, aksesuarların seçiminde çocukları ve eşinin fikirlerini aldığını, onlarla birlikte düzenlemeler yaptığını söyleyen Gezer, “Dolmuşum benim ikinci evim. Yeni aksesuarlarla onu süslemek, beni ev eşyası yerleştiriyormuşum gibi heyecanlandırıyor. Ben, eşim ve çocuklarım süslemelerle dolmuşun farklı bir atmosfere dönüşmesini sağlıyoruz” şeklinde konuştu. Yolcuların bu durumdan hoşlandığını da belirten Gezer, dolmuş süslemesinde en çok boncuklara yer ayırdığını çünkü boncuk süslemelerin hoşuna gittiğini belirtti. Dolmuşu ikinci evi olarak gören Gezer, yolcularını da misafir olarak nitelendirerek onlara kendimden süslemelerle kapsını açmaktan mutluluk duyduğunu ifade etti.

 

 

 

Reklamlar

3 thoughts on “Dolmuş şoförleri zevklerini konuşturuyor

  1. Dolmuşcu amcamı bulmak hiç de zor olmadı. Tevafuk oldu Onun dolmuşuna bindim habere giderken ve tam aradığım dolmuşcuydu hem kendisi hem de dolmuş içi süslemeleriyle. Fotoğrafını da ben çekiverdim 🙂

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s