İnsan nefsinin ehlileştiği sanat: Ebru

 Buhara’da ortaya çıkan,  Büyük İpek Yolu ile İran üzerinden ebri ismini alarak Anadolu’ya gelen ebru sanatı, olgunluğa İstanbul’da, usta-çırak ilişkisi  ile kavuştu ve başlı başına büyüleyici bir sanat dalı haline geldi. Ebri; Farsça bulutumsu, bulut gibi anlamını taşıyor. Ancak ebru kelimesi daha ahenkli bulunduğundan zamanla ebru şeklinde telaffuz edilmeye başlandı.  Sanatın sanatçısıyla bütünleşmesinin yansıması olan ebru, farklılıkları da yüceltiyor. Ruh, irade ve sabır kâğıt üzerinde edebileşiyor. Boyaların ezilmesi, terbiye edilmesi her şey ince ayrıntısına kadar sabır ve emek istiyor.

 

“Sabır sanatı… Evet, el emeği, dikkat, özen ve itinanın hat safhaya ulaştığı bir anda ortaya çıkan bu sanat için en önemli fedakârlık sabır. Tekniğin vurguyla buluştuğu anın resmi, görüntüsüdür ebru. Ruh ve tekniğin sentezi olarak tanımlıyorum ben ebruyu. İnceliğin, zarafetin, bütünleşmenin yansımalarını buluyorum ebruda.

Bu cümleler sizin de ebruya olan ilginize tercüman olduysa, cümlelerin sahibi Nergis Kabadayı ile tanışmalısınız. Kendisi ebrunun öteki yüzünün olduğunu, ruhun sanatla bütünleşmesi gerektiğini ifade eden ve ebruyu hayranlıkla tanımlayanlardan. Sanatının kendisini ehlileştirdiğini düşünüyor Nergis Kabadayı. Zonguldak Üniversitesi Geleneksel Türk El Sanatları bölümünden mezun olan Kabadayı şimdi Ankara Büyükşehir Belediyesi BELMEK Meslek Edindirme Kursları’nda ebru hocası.  Kabadayı,  yeteneğini ve sanatını bakalım nasıl anlatıyor.

 

 Ebru sanatını kelimelerle anlatmak isteseniz ebruyu tanımlayacak kelimeler ne olurdu?

Emek, sabır, ruh. Ebruyu bir çırpıda tanımlayacak kelimeler bunlar. Ruhun emek ve sabırla şekillenmesidir ebru. Ruhun kâğıda aksetmesidir. Tekniğin vurguyla bütünleştiği anın yansımasıyla ortaya çıkan sanattır ebru. İncelikle birlikte sevginizi teknikle buluşturup onunla bütünleşiyorsunuz ve sonra o muhteşem manzaralarla karşılaşıyorsunuz. Ruhunuz şekle iradeniz ise tekniğe tevekkül oluyor. Görüntüler başkalaşıyor, anlamlar kuvvetleniyor, suya temasla sanat şekilleniyor. Kişilik yansımasıdır aslında ebru. Sanatçının aynanın karşısında kendisini izlemesidir.

Hata kabul etmeyen ve geri dönüşümü mümkün olmayan bir sanatla ilgilenmek neler hissettiriyor?

Ebru sanatı sabır ve emek gerektiren bir uğraştır. Tekrarı ve geri dönüşü olmadığından bir eserin ikinci kere ortaya çıkartılabilmesi mümkün değildir. Titiz olmak, yoğunlaşmak ve aslında bütünleşmek bu korkunun önüne geçiyor. O kadar kayboluyorsunuz ki sanatın içinde size eşlik eden müziğin sesini duymuyorsunuz bazen. Etrafınızdakilerin varlığını unutuyorsunuz. Sanatınız ve kendinizle baş başa kaldığınız en hassas zamanınız oluyor sizin için o an.

Suyun ebruya dönüşeceğini bilmek ve bunu uygulamak insanı hem şaşırtıyor hem de ebruyu yüceltiyor. Ebru sanatı hangi faktörlerden etkilenir ve nasıl tepkiler verir?

Farklı tepkiler vermek ebrunun en güzel, en tabi yanıdır. Şöyle düşünün her insanın ayrı bir yaşantısı, düşüncesi, hayata bakış açısı var. Bakışlar, gülüşler insandan insana farklılaşır. İşte tüm bu farklılıkların suyla buluşmasıdır ebru. Ruh halinin suya aksetmesiyle renklenir kâğıt. Düşüncelerinin yansımasını görür kişi ebruda. Teknik olarak üzerinde çalışılan sıvının yoğunluğu, ne kadar kullanılmış olduğu, boyaların ne şekilde hazırlandığı, içlerindeki öd-su miktarı, çalışma mekânının sıcaklığı, nemi, hijyeni, malzemelerin doğru hazırlanıp hazırlanmamış olması, bunlardan bir kaçıdır. Malzemelerin karakterlerini, değişik etmenler karşısında nasıl davranacaklarını, geleneksel teknik ve uygulamalarla suyun nasıl ebruya dönüşeceğini bilmek ve uygulamak; işte işin püf noktası bu.

Geleneksel Türk Sanatı Ebru doğanın sanata yansıması mıdır?

Bazı günler, şafak veya gurup vakti ufka bakarsanız; kırmızı, sarı, lacivert ve mavi renklerin en ilahi tonları ile bulutlardan bir ebrunun şekillendiğini görürsünüz. Yine bazı gecelerde, bulutlu semalar kadar geniş bir ebru teknesine, mehtabın usta fırçasıyla lacivert, mavi ve ışıklı beyazın bütün nüanslarını serpiştiriverdiğine elbet rastlamışsınızdır.
İşte sanatkârlar bir anda değişip kaybolan bu semavi güzellikleri yeryüzüne aksettirerek, onların ağaç yeşiline ve toprak rengine olan hasretini giderdikten sonra, bu şahane tabloyu kâğıt üstünde de ebedileştirmeyi bilmişlerdir. Bu anlayış içerisinde tanrısına boyun kesen sanatkârın benlikten uzaklaşan gönlü, sanki ebru teknesinde şekillenmiş gibidir. Artık o zaman büyümeye başlayan ebru teknesi derya kadar genişler ve kâinata döner.

 

 Geleneksel Türk Ebrusunda kullanılan malzemeler ve yapılan işlemlerde en hassas olunması gereken konular nelerdi?

Ebru sanatında üç adım çok önemlidir. Doğru kaynaktan bilgilenme, doğru kişiyi bulma, doğru teknik ve malzeme ile çalışma. Çünkü ebru asla bir hobi olarak tanımlanamaz. Kişilik sanatıdır. Ebru; tarih, kişilik, teknik ve malzeme birlikteliğidir. Teknik ve malzeme kısmında en dikkat edilecek hususlar ise şunlar: Boya ezme, terbiye etme ve fırça bağlamada tüm ince detayları göz ardı etmemek. Sonrasında ise boya ayarlarının, yapılacak ebru çeşidine ve üzerinde çalışılacak sıvının durumuna göre ayarlanması ile birlikte geleneksel Türk Ebrusu çeşitlerinin hassasiyetle seçilmesi ve uygulanması sanatı icra için yapılması gereken incelikler.

Ebru sanatının insan hayatına etkileri nelerdir?

Gelenekselin içinde olmak çok büyüleyici. Yedi yıldır ebru ile tanışığım ve ebru ile yaşamak doyumsuz bir lezzet. Olaylara, insanlara bakışınız başkalaşıyor. Olaylara sakin yaklaşıyorsunuz, tahammülsüzlükleriniz zamanla yok oluyor. Yumuşak tavırlar sergilemeye başlıyorsunuz. Hadiselere daha sakin ve anlayışlı yaklaşıyorsunuz. Maneviyatınıza bir nebze ayna tutuyor bu sanat. Yansıması olarak kendinizle karşılaşıyorsunuz. Usta çırak ilişkisini kuvvetlendiriyor. Ve böylelikle geleneksel olanın, Türk süsleme sanatının zarafetinin tadına varıyorsunuz.

 

 

 

Reklamlar

2 thoughts on “İnsan nefsinin ehlileştiği sanat: Ebru

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s